AYAĞIN ANATOMİSİ

Vücut yükünün dağılımı :

İki bacaktan gelen vücut ağırlığı , ayaklar vasıtası ile yere intikal eder. Oğuk bir taş zemin üzerine , iki ayağımızı çıplak olarak , 10 cm aralıklarla basalım. Ayağımızın her noktasının yere aynı şiddetle basmadığını belli noktaların zemin ile daha çok temasta olduğunu hissederiz. Bu noktalar vücut yükünün yere intikal ettiği noktalardır. Bu deneyden sonra , yük dağılımını rakamlara ile belirtelim. Çıplak bir ayakta bacaktan gelen yükün yüzde 57 si topuk merkezinde , yüzde 43 ü tetatarsların başlarındandır. Bacaktan gelen yük P, topuk merkezi yükü T, metatars başları yükü ise T=0.57 P, M=0.43 P dir. (şekil11)

Ayakkabı giyildiğinde , vücut yükünün dağılımı topuk yüksekliğine göre değişir.
(şekil 12)

Topuk yüksekliği 2 cm ise T=0.50P, M=0.50P, M-T’ dir

Topuk yüksekliği 4 cm ise T=0.43P, M=0.57P, M,P’ den büyüktür.

Topuk yüksekliği 6 cm ise T=0.25P, M=0.75P,

Topuk yüksekliği 6 cm’ den daha fazla ise , T=0.10P, M=0.90P’ dir. (şekil 12)

Vücut Yükünün Tabanda Dağılımı : Topuk yükü merkezi topuk çapının orta noktasıdır. Metatars yükü ise , 1. ve 5. metatarsların başlarında yoğunlaşan yüktür.

Denge Üçgeni: Birinci metatars başı, 5. metatars başı ve topuk merkezini birleştiren doğruların oluşturduğu üçgene , “Denge Üçgeni” denir. (şekil 13)

Ayağın Biometrisi : Ayağın ölçülerinin incelenmesi için kullanılan kavram ve sistemlerdir.

Ayağın Uzunluğu : En uzun olan parmağın uç noktası ile topuk arka noktası arasındaki mesafedir. Bu mesafe yükleme durumunda daha fazladır. Dolayısıyla ayak ölçüsü, ayakta iken alınmalıdır. (şekil 14)

Ayağın Genişliği : Pratikte “tarak” denilen ayak genişliği , 1. metatars başı ile 5. metatars başı hizasından geçen elipsin çevresidir. (şekil 15)

Ayağın uzunluğu için Fransız Pontu , genişliği için metrik sistem kullanılır. Ortopedik ayakkabı için ölçü alırken , tarak ölçüsüne ilaveten, tars ve bilek kısmının çevresinin de ölçüsünü almak gerekir. (şekil 16)

Yürüyüş aksı : İki ayağın arasındaki orta noktayı , varılacak noktaya birleştiren doğrudur.

Ayak aksı : Topuk merkezini, ikinci parmak aksına birleştiren doğrudur.

Yürüyüş istikameti : (Adım açısı) Ayak aksı ile yürüyüş aksı arasında oluşan açıdır.

Yürüyüş Şekilleri :

Normal Yürüyüş : Normal yürüyüşte şekil 17’ de görüldüğü gibi ayak aksı ile yürüyüş aksı arasındaki adım açısı 15 derecedir. Topuk iç kenarı ile yürüyüş aksı arasındaki mesafe (adım genişliği) 5-6 cm’dir.(Şekil 17)

Dışa dönük yürüyüş : (Toe-Out) Bu yürüyüşte , adım genişliği değişken olmakta , adım açısı ise oldukça artmaktadır. (şekil 19)

Toe-in ve toe-out , ayaktaki bir deformasyon sonucu oluşabileceği gibi bacak ile ilgili nedenlerle de oluşabilir. Toe-in yürüyüşe neden olan başlıca faktörler: · Pes plano – valgus

• Pes adductus (metatarus varus),

• Tibia eğriliği,

• Femur boynu enversiyonudur.

Ayak muayenesi esnasında , femur ve tibianın durumu tetkik edilir. Eğer bu iki kemiğin pozisyonu normal ise , toe-in ayak deformitesi sonucu oluşmuştur ki, bu da genellikle pes-plano-valgustur. Bazı pes-plano-valgus deformitelerinde, hasta baş parmağını adduksiyona getirir ve onun gücünden yararlanarak denge sağlar. Yürüyüş toe-in durumuna gelmez. Bu şekilde ayakta ortaya çıkan görüntü ile metatarsus varus birbirine çok benzer. Dolayısıyla bu durumda metatarsus varus için önerilen bir reçete (ters kalıp bot) kesinlikle hiçbir düzeltme ve tedavi sağlayamaz. (şekil 20)

Başparmak Sertleşmesi : Bu durumda , hastanın baş parmağının dış kısmı kontrol edildiğinde, ciltte sertleşme gözlenir. Bunun nedeni, ayakkabı içindeki baş parmağın sürekli adduksiyon durumunda olması, devamlı sayaya sürtünmesidir. (şekil 21)

Pes plano-valgus sonucu Toe-in oluşması : Pes plano-valgus’ ta topuk içe basar. Bu durumda hasta, vücut dengesini sağlayabilmek için , ayağını toe-in pozisyonuna getirir. Toe-in’ in statik anlatımı aşağıdaki şekil 22’ de gösterilmiştir.

şekil 22’ de görüldüğü gibi , ayak “A” da, iç ve dış aşık kemiklerini birleştiren doğrunun orta noktası “M” , Denge üçgeni içinde bulunmaktadır. Bu sağlıklı bir ayağın basış geometresidir ki böyle bir ayağın yürüyüşü normaldir. Ayak “B” de , “M” noktası medialde , denge üçgenin dışına çıkmıştır. Bu durumda kalkaneus valgus pozisyonuna geleceğinden , bu ayakta pes plano-valgus oluşacaktır. Ayak “C” de , yürüyüşte denge sağlanabilmesi için, ayak toe-in durumuna geçecektir.

Kaynak : Mimar Dinçer Ünal